Dywersja ideologiczna

Dywersja ideologiczna

Dywersja ideologiczna jest zorganizowanym oddziaływaniem informacyjno-psychologicznym na dane społeczeństwo w celu jego dezorganizacji. Jej celem nie jest klasyczne szpiegostwo jako działalność tajna i nielegalna, ukierunkowana na pozyskiwanie informacji. Dywersja ideologiczna jest działalnością mieszczącą się w granicach prawa. Jako narzędzia realizacji dywersji ideologicznej wykorzystywani są członkowie różnych grup społecznych. Są to wszelkiej maści tzw. liderzy opinii np. politycy, doradcy polityczni, dyplomaci, dziennikarze, nauczyciele akademiccy, celebryci, ale także zwykli ludzie zdolni do oddziaływania w wyłącznie własnych kręgach towarzyskich (studenci, urzędnicy, robotnicy itd.). W jej ramach uczestniczą często osoby nie zdające sobie sprawy z charakteru celów do jakich są wykorzystywane, choć trzonem tej działalności są ludzie wyszkoleni i przynajmniej w ograniczonym zakresie znający swoją rolę.

Operacje dywersji ideologicznej mają o wiele większe szanse powodzenia w krajach demokratycznych z dużą swobodą przepływu informacji niż w krajach rządzonych autorytarnie, nie mówić już o dyktaturach i państwach totalitarnych. Przekaz informacyjno-psychologiczny odbywać się musi naturalnie, przyjmowanie nowych norm, wartości, sposobów zachowania zachodzi w sposób „naturalny”, niezauważalnie. W opinii byłego sowieckiego szpiega Jurija Bezmienowa zmiana norm i przeprowadzenie przewrotu ideologicznego zajmuje jedno pokolenie, ok. dwudziestu lat. Wyróżnia przy tym cztery etapy takiej operacji: demoralizacja, destabilizacja, kryzys i normalizacja.

Horyzont czasowy operacji dywersyjnych jest określany jako jedno pokolenie (ok. 20-25 lat). Ten czas daje możliwość wpłynięcia na zmianę postrzegania rzeczywistości przez społeczeństwo poprzez włączenie w jego życie nowego pokolenia ludzi z odmiennym systemem wartości, inaczej postrzegających wybrane elementy życia społecznego, gospodarczego, kulturalnego i politycznego. Celem dywersji ideologicznej jest wywołanie kryzysu, który doprowadzi do neutralizacji politycznej określone państwo, bądź inny obiekt informacyjnego wpływu. W państwie wykorzystywane są wszelkiego rodzaju organizacje, nurty życia politycznego, gospodarczego, kulturalnego i społecznego negujące zastany porządek, występujące w opozycji do ładu prawnego, dominujących wartości społecznych, nakierowane na wywołanie napięć społecznych. W powyższym kontekście celem tajnych służb przenikających do wrogo traktowanych podmiotów są zarówno polityczne organizacje o charakterze skrajnym, związki zawodowe, mniejszości etniczne, mniejszości religijne, mniejszości seksualne, organizacje kultury alternatywnej, organizacje przestępcze, środowiska dysydenckie.

Szczególne znaczenie mają takie obszary życia społecznego jak: edukacja (na każdym szczeblu), administracja, służby mundurowe, wymiar sprawiedliwości, system gospodarczy, system infrastruktury. Kluczowym elementem jest podważenie dominującego systemu wartości i doprowadzenie do kryzysów społecznych, co daje agresorowi pole manewru i możliwość zaprezentowania się jako atrakcyjna alternatywa. W przypadku dużego znaczenia religii w życiu danego społeczeństwa, prowadzone są działania mające na celu ośmieszenia jej, kompromitowanie w oczach społeczeństwa duchowieństwa, niszcząc autorytet poszczególnych hierarchów, jak i samych instytucji religijnych. Ważnym elementem jest pobudzanie do powstawania wewnętrznych sporów dogmatycznych, kreowanie powstawania wewnętrznych frakcji, a nawet rozłamów. Warto podkreślić, że w kontekście prowadzenia działań dywersyjnych w obrębie szeroko pojętej ideologii, na pewnym etapie (okres dezintegracji) działania te są uzupełniane przez klasyczne (kinetyczne) działania dywersyjne i sabotaż. Kluczowym elementem w tym zakresie są ataki na obiekty infrastruktury krytycznej państwa.

 Siergiej Czachotin, rosyjski uczony, jeden z pierwszych badaczy propagandy i psychologii mas, w swojej książce pt. „Gwałcenie tłumów przez propagandę polityczną” pisał: „badania statystyczne i obserwowane w ostatnich latach zjawiska niestety dowodzą, że tylko 10 procent jest w stanie oprzeć się technikom propagandy emocjonalnej, wykorzystującej odruchy warunkowe; a zatem aż 90 procent ludzi pada ofiarą przemocy psychicznej”.

Pokazuje to, że w każdym społeczeństwie jest niewielka grupa osób zdolna do manipulowania opinią publiczną. Jednym z celów wywiadu prowadzącego operacje informacyjno-ideologiczne jest typowanie liderów opinii z jednej strony odpornych na techniki propagandy emocjonalnej, a z drugiej przejawiających zdolności do wywierania wpływu. Takie osoby są dobrym materiałem do tworzenia tzw. liderów opinii. W Rosji środki masowego przekazu, przede wszystkim telewizja odgrywają podwójną rolę: absorbują wolny czas społeczeństwa i kształtują pożądane przez władze wzorce postępowania. Przekaz medialny jest w stanie kreować rzeczywistość, pokazywać „jedyny słuszny obraz świata”, popierany przez ekspertów kreowanych przez te media.

Jednym z ważnych elementów kreowania postaw społecznych we współczesnych działaniach informacyjnych jest metoda zarządzania refleksyjnego (ros. рефлексивное управление , ang. reflexive management). Jest ona prężnie rozwijana nie tylko w Rosji, ale i w Stanach Zjednoczonych. W uproszczeniu polega na odgórnym sterowaniu odbiorem specjalnie przygotowanych bodźców/informacji przez daną grupę odbiorców (np. klasę w szkole, pododdział w wojsku lub całe społeczeństwo – swoje lub obce). Odbiorca „dobrowolnie” przyjmuje z góry określony przez inicjatorów przekaz, afirmując go jako „własny”. Teoria sterowania refleksyjnego stosowana jest oczywiście nie tylko wobec własnego społeczeństwa, ale stanowi ważny element globalnych wojen informacyjnych.

Istotnym elementem walki informacyjnej są operacje wpływu prowadzone obliczone długoterminowy niszczący efekt. W tym kontekście można mówić o zadaniowaniu na: pozyskanie środowisk biznesowych, lokalnej elity politycznej i intelektualnej do wspierania interesów Federacji Rosyjskiej w danych krajach oraz na arenie międzynarodowej. Ważnym elementem tego typu operacji są klasyczne działania szpiegowskie. Jak pisał Cycero w 42 r. p. n. e.: „Naród może przetrwać, gdy rządzą nim głupcy, a nawet ambitni. Ale nie może przeżyć zdrady od wewnątrz. Wróg u bram miasta jest mniej groźny, gdyż jest znany i nosi swoją chorągiew otwarcie. Ale zdrajca porusza się pomiędzy tymi, którzy są wewnątrz wrót bez przeszkód, a jego podszepty odbijają się po ulicach, słyszane są w salach rządu. Bo zdrajca wydaje się być nie zdrajca, mówi w tonie znanym swoim ofiarom, i nosi ich twarz i odzież, i odwołuje się do podstaw, które są zakodowane głęboko w sercach wszystkich ludzi. Zaraża dusze narodu, pracuje w tajemnicy i niewidocznie w nocy, aby podkopać filary miasta, zakaża swoim jadem system polityczny tak, że nie może się już więcej oprzeć. Mordercy należy się mniej bać”.

Stosowane w tym celu metody, to m.in. oferowanie możliwości inwestycji i rozwoju biznesu w Rosji, polityczna otwartość i gościnność, stypendia, granty, współpraca środowisk politycznych, społecznych, kulturalnych, gospodarczych, wspólnot religijnych. To także wspólne projekty,  darowizny na projekty społeczne i naukowe wpłacane przez osoby związane z Rosją, bądź organizacjami pozarządowymi powiązanymi z tym państwem.  

Ważnym elementem operacji wpływu są działania mające na celu wywieranie nacisku na:

  • preferencje wyborcze,
  • przekaz medialny,
  • wykorzystanie fuzji, przejęć i partnerstwa w firmach w państwach objętych rosyjskim wpływem informacyjnym,
  • na uczelniach i w centrach badawczych.

Umożliwia to w konsekwencji wywieranie wpływu na działania poszczególnych osób oraz na uzyskanie dostępu do technologii wojskowych, tajemnic handlowych i innych informacji strategicznych.

Kluczowym elementem walki informacyjnej, sięgającej tradycją do nauk starożytnych strategów z Chin, a także późniejszych z Bizancjum, jest położenie nacisku na zdalne oddziaływanie na przeciwnika, tak aby można było pokonać go przy możliwie najmniejszym nakładzie sił.

dr Leszek Sykulski

Tekst na prawach rękopisu.

Leszek Sykulski

One thought on “Dywersja ideologiczna

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Back to top